Gana’nın köy yollarıyla ilgili yaptığım araştırmada ve bölgeyle yaptığım görüşmede konunun yalnızca asfalt ihtiyacından ibaret olmadığını gördüm. Bu yollar; çiftçinin kazancını, ürünlerin pazara ulaşmasını ve köylerde yaşayan insanların günlük hayatını doğrudan etkiliyor.
Bir çiftçi aylarca çalışarak ürün yetiştiriyor. Ancak hasat zamanı geldiğinde kamyon köye giremiyorsa veya yolun kötülüğü yüzünden taşıma ücreti yükseliyorsa, üretmek tek başına yeterli olmuyor. Yol sorunu, çiftçinin cebinden başlayarak pazardaki ürünün fiyatına kadar uzanıyor.
Bu nedenle Gana’nın kırsal yollarını; mevcut durum, devletin politikası, ayrılan kaynaklar ve ihale hazırlıkları üzerinden değerlendirdim.
Karşıma büyük bir ihtiyaç ve bu ihtiyacı aşamalı olarak karşılamaya çalışan bir yatırım programı çıktı.
Köy Yollarının Büyük Bölümü Asfaltsız
İncelediğim resmî verilere göre Gana’da köyleri, tarım alanlarını ve yerel pazarları ana yollara bağlayan yol ağı yaklaşık 51 bin kilometre uzunluğunda.
Bu yolların yaklaşık 12 bin kilometresi toprak, 33 bin kilometresi çakıl kaplamalı. Yaklaşık 6 bin kilometresinde ise bitüm kullanılan bir yüzey kaplaması bulunuyor.
Başka bir ifadeyle, kırsal bağlantı yollarının yaklaşık yüzde 88’i toprak veya çakıl yüzeylerden oluşuyor. Bu rakam, ülkedeki yol iyileştirme ihtiyacının büyüklüğünü açıkça gösteriyor.
Ancak burada önemli bir ayrım var. Çakıl kaplamalı bir yol ile doğrudan toprak bir yol aynı durumda değil. Uygun malzemeyle yapılmış, su geçişleri çözülmüş ve bakımı sürdürülen bir çakıl yol da ulaşımı önemli ölçüde kolaylaştırabilir.
Dolayısıyla bütün asfaltsız yolları aynı şartlarda değerlendirmeyi doğru bulmuyorum.
Devletin planı bütün yolları birden asfaltlamak mı?
Bütün köy yollarının belirli bir tarihe kadar asfaltlanacağına ilişkin genel bir taahhüt yok.
Gana Karayolları Bakanlığının 2026–2029 planı, aşamalı bir yol izleneceğini gösteriyor. Önce toprak yolların çakıl kaplamayla iyileştirilmesi, ardından uygun görülen yolların bitümlü kaplamaya geçirilmesi öngörülüyor.
Bu ikinci aşamada trafik artışı ve Bakanlığın belirlediği öncelikler dikkate alınacak. İlçe merkezlerine, yoğun tarımsal üretim alanlarına, fabrikalara ve turizm noktalarına ulaşan yollar özellikle öne çıkıyor.
Benim bu yaklaşımdan çıkardığım sonuç ise; devlet, sınırlı kaynakları önce ekonomik ve sosyal faydası yüksek bağlantılara yönlendirmek istiyor olmasıdır.
Bu nedenle bir yolun yatırım açısından değerini değerlendirirken yalnızca uzunluğuna bakmamak gerekiyor. Hangi köylere hizmet verdiği, ne kadar ürün taşıdığı ve hangi pazara bağlandığı da en az uzunluğu kadar önemli.
2029’a kadar hedef ne?
Hedefte, ülke genelindeki kaplamalı yolların payının yaklaşık yüzde 27’den 2029 yılında yüzde 35’e çıkarılması hedefleniyor.
Ancak bu hedef yalnızca köy yollarını kapsamıyor. Ana yollar ve şehir içindeki yollar da toplamın içinde bulunuyor. Dolayısıyla bu rakamı, köy yollarının asfaltlanma oranı gibi sunmak doğru olmaz.
Ben, hedeflerle uygulama takvimini ayrı değerlendiriyorum. Devletin bir hedef açıklaması, belirli bir köy yolunun yapım tarihinin kesinleştiği anlamına gelmiyor. Bunun için o yola ait proje, finansman ve ihale belgelerine bakmak gerekiyor.
Asfalttan Önce Suyu Düşünmek Gerekiyor
Bu çalışmada özellikle dikkat çekmek istediğim konu drenaj, yani yağmur suyunun yoldan uzaklaştırılması.
Yolun üzerine kaplama yapmak tek başına kalıcı çözüm sağlamaz. Su yol üzerinde birikiyorsa, altındaki zemin zayıfsa veya dere geçişleri yetersizse, yapılan yatırım kısa sürede zarar görebilir.
Yolun altından su geçiren yapılara menfez deniyor. Bazen küçük bir menfezin tıkanması bile uzun bir güzergâhta ulaşımı kesebiliyor.
Güncel kırsal yol programının köprü, su kanalı, menfez ve suyun aşındırmasına karşı koruma çalışmalarını birlikte ele almasını bu nedenle önemli buluyorum.
Benim için bir yolun gerçek başarısı, açıldığı günkü görüntüsünden çok yağışlardan sonra kullanılabilir kalmasıyla ölçülür. Düzenli bakım da bu işin ayrılmaz parçasıdır.
500 milyon dolarlık finansman neyi kapsıyor?
Araştırmamda karşıma çıkan en somut gelişmelerden biri, Dünya Bankasının 28 Mayıs 2026’da onayladığı 500 milyon dolarlık finansman oldu.
Ghana Market Access and Connectivity Project adlı program, kırsal üretim alanlarının pazarlara ulaşmasını kolaylaştırmayı amaçlıyor. Beş yıllık uygulamada 1.000 kilometreden fazla kırsal yolun yenilenmesi ve bakımının desteklenmesi hedefleniyor.
Ancak bu tutarın tamamını asfalt bütçesi olarak değerlendirmiyorum. Program, bakım ve ilgili diğer çalışmaları da kapsıyor.
Nisan 2026 tarihli proje belgesinde yaklaşık 1.050 kilometre yol için yüzde 70 bitümlü, yüzde 30 çakıl kaplama tahmini bulunuyor. Aynı belgede, kesin güzergâhların, uzunlukların ve kaplama türlerinin uygulama sırasında belirleneceği de açıklanıyor.
Burada teknik bir ayrıntıyı basitçe anlatmak isterim: Bitümlü kaplama her zaman sıcak asfalt demek değildir. Taş ve bitüm kullanılarak yapılan farklı kaplama yöntemleri de vardır.
İşe hazırlanacak firmaların hangi yöntemin istendiğini şartnameden öğrenmesi gerekiyor.
Ana yollar ve köy yolları nasıl sıralanıyor?
Hükümetin Big Push altyapı programını da inceledim. Cumhurbaşkanlığının 11 Eylül 2026 tarihli açıklamasında, önce önemli ana yolların, sonraki aşamalarda bunlara bağlanan kırsal yolların geliştirilmesi vurgulanıyor.
Açıklamada bütçenin sınırlı olduğu ve bu nedenle aşamalı ilerlenmesi gerektiği belirtiliyor.
Bunu, bütün köy yollarının bekletileceği şeklinde yorumlamıyorum. Ayrı finansmanı olan kırsal yol projeleri kendi takvimleriyle ilerleyebilir. Bu yüzden her programı kendi bütçesi ve ihale süreci üzerinden değerlendirmek gerekiyor.
Benim Değerlendirmem
Gana’nın köy yollarında önemli bir ihtiyaç ve buna bağlı iş fırsatları görüyorum. Ancak hazırlığın yalnızca asfalt serimine odaklanmasını yeterli bulmuyorum. Zemin, su geçişleri, malzeme, kaplama ve bakım birlikte düşünülmeli.
Firmalar şimdiden deneyimlerini, ekipmanlarını ve olası ortaklıklarını değerlendirebilir. Ticari kararlarını ise kesin ihale belgeleri üzerinden vermeli ve iş danışmanlarının yönlendirmelerine de pek güvenmemelidirler.
Ben bu yolları, çiftçinin emeğini pazara ulaştıran bağlantılar olarak görüyorum. Doğru seçilmiş, iyi yapılmış ve bakımı sürdürülen bir köy yolu, bir bölgenin ekonomik hayatını değiştirebilir.
Vedat ÖZKAN
Yazar, Araştırmacı ve Öngörü Uzmanı
Yazar Vedat ÖZKAN‘ın Önceki Yazıları
Körfez Ülkelerinin Doğu Afrika’da Büyüyen Etkisi & Yatırım Stratejisi Okumak İçin
ABD’nin Sınır Dışı Politikası: Afrika Ülkeleri Neden Kabul Ediyor, Neden Reddediyor? Okumak İçin
Afrika Demiryollarında Görünmeyen Kazanç ve Geleceğin Hatları “II.Bölüm” Okumak İçin
Afrika’nın Demiryolları: Rayların Arkasındaki Büyük Pazarlık "I.Bölüm" Okumak İçin
Nijerya’da Kızışan Bilgi Savaşları Okumak İçin
Kabileden Geleceğe: Afrika’da Dijital Sürü Devrimi Okumak İçin
Afrika’nın Gençliği Fırsat mı, Felaket mi? Okumak İçin
Afrika’da Bürokratik Soygun Okumak İçin
Tarımda Sermaye Büyürken Derinleşen Çaresizlik Okumak İçin
Afrika’da ‘’Vatana İhanet’’ Modası Okumak İçin
Güney Afrika’nın Yeni Damarları: Altyapı, Enerji ve Ticaret Koridorları Okumak İçin
Sahra Altı Afrika’nın Yoksulluğu & Yatırım Stratejisi Okumak İçin
Sahra Altı Afrika’nın Anlatılmayan Havacılık Sektörü Okumak İçin
Sahra Altı Afrika Yeniden Paylaşılıyor Okumak İçin
Çin’in Afrika’daki Varlığı ve Nijer Örneği Okumak İçin
Afrika Yatırım Stratejisi Okumak İçin
Afrı̇ka’da İş Bağlamak İçı̇n Kullanılan Klası̇k Yöntemler Tarı̇he Karışıyor!… Okumak İçin
Nijerya Yatırımları ve Türkiye Denklemi Okumak İçin
Afrika’daki Masun Yağışların Bilinmeyenleri! Okumak İçin
Vietnam ve Filipinler’den İnşaat İşçisi mi Geliyor? Okumak İçin
Masonluk: İstanbul’daki Afrikalı Kardeşler Okumak İçin
Brezilya’nın Afrika’daki Varlığı Okumak İçin
Angola’nın Çin Ziyareti ve Türkiye Angola’yı Neden Önemsemeli? Okumak İçin
İlginizi Çekebilir
Adapazarı–Serdivan Tramvay Hattında 10,45 Milyar TL’lik Sözleşme
Endonezya, Thakher Makkah’ta Tapu Sahibi Olan İlk Yabancı Devlet Oldu
Pazarlamada Hangi İşler Yapay Zekâya, Hangileri İnsana Kalacak?