Şantiyelerde İtaatsizliğin Bedeli

Vedat ÖZKAN

Yazar, Araştırmacı ve Öngörü Uzmanı

Bayındırlık işlerinde her ne kadar bolluk olsa da, sermayeyi sağlayan taraf her zaman maaliyetleri düşünmek zorundadır. Şantiyeyi yöneten ücretli bir çalışan ise; işverenin maliyetini değil emri altında çalışanların kendisine itaatini ön plana çıkartır. Ama hiçbir proje yönetimi, bunun böyle olduğunu itiraf etmez.

Çünkü inşaat işlerinde kısa zaman dilimi içerisinde büyük parasal hareketler gerçekleşir. Bu zenginliğin içerisinde bir yöneticinin aradığı birincil şey, kesinlikle kendisine itaat edilmesidir. Yani akılsal yaklaşımlar tozlu raflara kaldırılmalı ve itaat isteyen yöneticiler, ancak böyle kendilerini güvende hissederler.

Şantiye işlerinin birçok meslek grubuna göre daha kazançlı olması nedeniyle; proje yöneticileri işverenlerden gelecek tehlikeyi önlemek için her zaman kendilerine itaat edecek çalışanlara yönelirler ve genellikle de bu konuda başarılı olurlar.

Belirli bir imalatı yerine getirmek üzere kurulan bu işletmelerde, itaatsizliğin ücretli çalışana her zaman bir bedeli olur.

Ayrıca bu durum, kendilerini kurumsal nitelendiren ve çalışmak için imrenilen inşaat kuruluşlarında çok daha yoğun yaşanmaktadır.  

Muhtemelen daha önce hiç aklınıza gelmemiş olan itaatsizliğinin tetiklediği olay ve sonuçları burada değerlendireceğiz.

Ancak burada söz edilen itaatsizlik; görev olan bir işi yapmamak değil, haksızlık olduğu düşünülen veya hoşnut olunmayan davranışlara itiraz etmektir. Ya da yöneticinin bir amaç için oluşturduğu iş düzenindeki yanlışlıkları tespit ederek, bunlara akılsal yaklaşımda bulunmanın da bir itaatsizlik türü olduğu hatırlanmalıdır.

Aslında, kontrol edilebilir bir düzen için bir belge sistemi oluşturmak, inşaat sahalarında itaatsizlik ve tehlike olarak algılanabilir.

Kısacası, bu makaleyi bu çerçevede değerlendirmelisiniz. Böylece hangi koşullarda hangi amaçla itaatsizliğin bir şantiye çalışanına maddi ve manevi zarar verdiğini rahatlıkla görebileceksiniz.

İtaat İçin Manipülasyon

İnşaat şantiyelerinin işverenleri, şehir efsanelerine inanma konusunda ustalık kazanmıştırlar ve bu sektörde en kolay manipüle edilebilen kesim işverenlerdir.

Bir proje yöneticisi işe başlarken öncelikli olarak kendisine itaat edecek kişiyi işe almak ister. Bilgi ve beceri burada geri planda kalır. Hatta önemsenmez.

Ve bu durum, genellikle şu sözlerle manipüle edilir:

• “Şu kadar zamandır bu işi yapıyor. Tecrübelidir.”
• “Dürüst birisi. Güvenebilirsiniz. Uzun zamandır tanıyorum. Beraber çalıştık.”

Tüm bu sözlerin temelinde yatan şey, her zaman şöyle bir amaç taşıyabilir:

• “Ey işveren! Ey üst düzey yönetici! Bana şantiyede yöneticilik verdiyseniz ben bana itaat edecek çalışan istiyorum. Bir gün suistimal işlerine de girecek olursam güvendiğim bu çalışanlarla gireceğim. Eğer kabul etmezsen zaten iş başladığında yavaş yavaş ben seni manipüle ederim. İtaat etmeyen personeli de bezdiririm.”

Bir şantiyede itaati proje yöneticisine olan emir alıcılar, dolaylı veya direkt olarak organize bir şekilde işvereni her zaman kolayca manipüle edebilirler. İtaat etmeyenler ise, itaat talep edenlerin hedefi haline gelir ve onları etkisiz hale getirmeye yönelik girişimlerde bulunulur. Bu durum, şantiyelerin ölçeği büyüdükçe daha da ciddi hale gelir.

Tüm bunlara ek olarak yine önemli bir konuyu daha söylemekte yarar var!

Bir şantiyede biat kültürü mantığın önüne geçtiyse, yaşanacak olumsuzluk ve suistimallerin belirli bir süre sonra ciddi oranda artacağını iddia ederek söylemek isterim.

Eğer işverenler şantiyelerde becerikli ve işini takip edebilen çalışanları şantiye yönetimlerine muhalefet edecek veya gördüğü yanlışlara itiraz edecek kişileri destekleyerek çalıştırmaları her zaman kendi yararlarına sonuçlar doğuracak ve bu isyan edenlerin genellikle işlerinde iyi oldukları görülmektedir.

Kurguya İşvereni Dahil Etmek

Şantiye düzenini kimin kurguladığı bellidir. Ama kötü gidişatın sahibi yoktur!…

Daha işin başında organizasyon tasarlanırken proje yöneticisi olarak atanan kişiler, işveren veya merkez yöneticilerin kurguya dahil olmasını isterler. Ama bu onların organizasyon yapamayacakları anlamına gelmez.

Ayrıca bunu açıkça belirtmezler ve işveren ya da merkez yöneticiler yanlış kararlar aldıklarında onları genellikle uyarmazlar.

Hatta bugüne kadar “beni yanlış yönlendirdiniz” diyen işveren görmedim. Sadece işi yürütemedikleri gerekçesiyle şantiyelerden uzaklaştırılan yöneticiler gördüm.

İşte bu durumların yaşanmaması için şantiyelerde sistem arızalı kurgulanır. Bilinçlidir. Bu daha ziyade kurumsal ve imrenilen firmalarda görülür.

Eksik kurgulanan bu sistemle baş etmekte zorlanan çalışanlar ise, eğer itaatkâr değillerse işi başaramadıkları gerekçesiyle üst yönetimin de itiraz etmeyeceği bilindiğinden iş akitleri feshedilebilir ve böylece, itaatsizlik yapmayacak kişilerin şantiyelere girişi kolaylaşır.

İşverenin inşaat süresi boyunca manipülasyona en açık olduğu koşullar, itaati proje yöneticilerine bağlı olmak olan çalışanların görev ve sayısı ana belirleyici unsurdur..

Tüm bu durumlar bilindiği sürece, itaat olgusu karşısında inşaat kuruluşlarının nasıl bir maliyet ile karşılaşacakları daha kolay öngörülecektir.

Eski Çalışanlar

Bazı şantiye çalışanları bir inşaat kuruluşunun “demirbaş” olarak nitelendireceğimiz kadrosunda yer alırlar ve itaat sorunu yaşayan kişileri en kolay bu eski çalışanlar etkisiz hale getirir. Çünkü onlara güven vardır veya kuruluşun bir vefa borcu bulunduğundan istekleri geri çevrilmez.

Bu eski çalışanların en çok dikkat etti şey, statükoyu korumak, rahatlık ve şantiye ganimetlerinden faydalanabilme olasılıklarındaki değişim, onların itaatsizlere hoşgörülü olamamalarının temel koşullarını oluşturur.

Bir şantiyede daha işlevsel yolların uygulanması için mücadele eden çalışanlar, genellikle işinin ehlidirler.

İşte bu kişiler “itaatsizler” grubunda yer alır ve genellikle mobbinge uğrarlar ya da zihinsel bağlamda dışlanırlar.

İtibar gördükleri dönem ise, itaat isteyen şantiye yöneticilerinin kendi isteği ile veya işveren tarafından şantiyeden ayrılmaları sonucunda gerçekleşir.

Tüm bunlar bir işverenin bilmesi gereken ana unsurlardan biri olmalıdır. Ancak bir insan kaynağı birimi bu alanda işvereni uyarmaz. Hatta bu konu hakkında neredeyse hiç bilgileri yoktur.

Bir inşat kuruluşunda daha iyi bir iş düzeni için itaatsizlik uygulayacak kişilerin etkisi önemli ve bunu fark eden karar vericiler çok daha az hatalı kararlar vermeye eğilimli olurlar.

İtaatsiz Çalışma Yöntemi ve Sonuçları

Bireysel bağlamda koşulsuz itaate karşı gelerek kendisi gibi davranabilme özgürlüğü elde etmek isteniyorsa, bunun için bir hazırlık sürecinden geçilmelidir.

İlk zamanlar itiraz etmek yerine, tüm işleyişi öğrenmeye yönelmek gerekir. Muhtemelen üç veya dört ay civarında bir süre içerisinde bir şantiyenin tüm işleyişi teferruatına kadar öğrenilir.

Bu süre zarfı içerisinde istenmeyen olay ve durumlar sorgulanmadığı sürece ve itaat edenlere göre bu kişi daha yetenekli ise; şantiye yöneticileri işveren veya merkez yöneticilere o kişiden her zaman olumlu söz edeceklerdir.

Bir yandan da, daha işlevsel yöntemler için belirli aralıklarla önerilerde bulunulabilir. Yöneticiden itiraz gelmesi durumunda da buna karşı gelinmemelidir. Çünkü belirli bir süre sonra bu durum, o kişinin itaatsiz çalıştığına yorumlanacaktır.

Koşulsuz itaate karşı gelip kendi çalışma prensiplerini savunanlar, işlerinde iyi oldukları sürece işveren tarafından kolay kolay dışlanmazlar. Ama şantiye ortamında çalışırken sürekli bir dışlanmışlık içerisinde iş görmek zorundadırlar.

Stratejik işverenler, proje yönetimine koşulsuz itaat edenlerin bir miktar denetim altında tutulabilmesi için bu itaatsizleri işyerinde tutarlar. Ancak, uygun koşullar gerçekleşir ise; onların stresten uzak rahat çalışmalarının önünü açarlar.

Özetle diyebiliriz ki; itaatsizlik işverene fayda sağlarken çalışan kişiye ise stres yükler.

İtaat konusu genellikle bu çerçevede ilerler ve bir kişinin hem konumundaki yükselişini hem de mobbinge uğrayıp uğramayacağını belirler.

Daha da özeti yöneticinin bakış açısını belirleyen en başlıca koşulların başında gelen şey itaat olup, şantiye çalışanlarının kişilik yapılarının en rahat görüldüğü yer burasıdır.

Tüm bunlar bilindiği sürece, itaat davranışına nasıl bir strateji benimseneceği daha kolay tasarlanacaktır.

***

2026 yılında herkese sağlık ve huzur diliyorum…

Yazar Vedat ÖZKAN‘ın Önceki Yazıları

Şantiyelerde Hırsızlığın İncelikleri Okumak İçin 

Şantiyelerde Efsanevi Yaratık Hidra Okumak İçin 

Şantiyelerde Çobanlar ve Kasaplar Okumak İçin 

İşverenler Şantiyelerde Kendi Çalışanları Tarafından Nasıl Mağdur Ediliyor? Okumak İçin 

Şantiyelerde Eğitim ve Bilgi Ne Kadar Gerekli? Okumak İçin 

Şantiyelerde %10 Yedekli Çalışmak! Okumak İçin 

Afrika’daki Masun Yağışların Bilinmeyenleri! Okumak İçin 

Şantiyelerde Yaş Farkı Çatışmaları Okumak İçin 

İnşaat İşlerinde “Entrika” Okumak İçin 

Şantiye Tecrübesi Nedir? Okumak İçin 

Şantiyelerde Manipülasyon Okumak İçin 

Toplumsal Ayaklanmalarda Şantiye İşçisinin Oynayacağı Rol ve Etki Okumak İçin

Vietnam ve Filipinler’den İnşaat İşçisi mi Geliyor? Okumak İçin

Masonluk: İstanbul’daki Afrikalı Kardeşler Okumak İçin

İdeal Şantiye Kadrosu Okumak İçin

Brezilya’nın Afrika’daki Varlığı Okumak İçin

Angola’nın Çin Ziyareti ve Türkiye Angola’yı Neden Önemsemeli? Okumak İçin

Toplumsal Ayaklanmalarda Şantiye İşçisinin Oynayacağı Rol ve Etki Okumak İçin

Şantiyelerde İş Bulmak!… Okumak İçin

Şantiyelerde Etik & Ahlâk Okumak İçin

Şantiyelerde Din, Irk ve Cinsellik Okumak İçin

Şantiye Patolojisi Okumak İçin

Şantiyecinin El Kitabı Okumak İçin

Türkiye’nin Yurtdışı İnşaat Politikaları Okumak İçin

İdeal Şantiye Yönetimi Okumak İçin

Gerçek Yaşamdan Alıntı: İki Mühendisin Hikâyesi Okumak İçin

Şantiye İşçisi Okumak İçin

Şantiye Odaklı İnsan Kaynakları ve Liyakati Savunmanın Gereksizliği Üzerine Düşünceler Okumak İçin

İnsan Davranışlarının Şantiyelerde Keşfi Okumak İçin

İnşaatın İşverenini Bir de Böyle Değerlendirelim! Okumak İçin