Dr. Av. Ali YÜKSEL

Gayrimenkul Hukuku Enstitüsü Başkanı

6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun riskli alanlara ilişkin özel bir itiraz veya dava yolu düzenlememiştir. Riskli alan kararını da ancak Cumhurbaşkanı verebilmektedir.

              Bu nedenle konu iki ayrı başlıkta incelenmelidir:

              • A. İtiraz

              • B. Dava

A. Riskli Alan Kararına İtiraz:

              Riskli alan kararı Cumhurbaşkanı kararı ile alınır. Bu karar idari işlem niteliğindedir. İdari işlemlere karşı genellikle kararı veren makama veya üst makama itiraz mümkündür. Ancak Cumhurbaşkanı kararlarında üst makam bulunmadığından, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) m.11 (üst makama başvuru yolu) burada uygulanmaz.

İvedi Yargılama Hükmü

İYUK m.20/A f.1 (f) bendinde açıkça belirtilmiştir:

“6306 sayılı Kanun uyarınca alınan Cumhurbaşkanı kararları ivedi yargılama usulüne tabidir.” Aynı maddenin 2. fıkrasının (b) bendi:

“Bu işlerde İYUK’un 11. maddesi uygulanmaz.”

Yani, Cumhurbaşkanı’nın riskli alan kararlarına karşı üst makama başvuru imkânı yoktur.

Aynı Makama İtiraz:

              Kanunda açık yasak veya engel olmadığından, aynı makama (Cumhurbaşkanlığı’na) itirazın teorik olarak yapılabileceği görüşü ileri sürülmektedir.

              (Uygulamada da “afet alanı” ilanına karşı benzer nitelikte itiraz dosyası hazırlamış bulunuyorum).

B. Riskli Alan Kararına Karşı Dava

              6306 sayılı Kanun’da dava yolu özel olarak düzenlenmediği için, 2577 sayılı İYUK hükümleri uygulanır. Bu davalar ivedi yargılama usulü kapsamında görülür (İYUK m.20/A).

1. Davanın Usul Özellikleri

İYUK m.20/A uyarınca:

Dava açma süresi: 30 gündür. Mahkeme İlk incelemeyi 7 gün içinde yapacaktır.  İdareye verilecek kanuni savunma süresi 15 gündür (en fazla 15 gün uzatılabilir).

              Yürütmenin durdurulması talebi yapılabilir ancak yürütmenin durdurulması kararına karşı itiraz edilemez.

              Karar süresi sınırlanmıştır: Dosya tekemmülünden itibaren 1 ay içinde verilecektir.

              Temyiz süreside kısaltılmıştır: Kararın tebliğinden itibaren 15 gündür.

              Bu karara karşı istinaf yolu söz konusu değilidir. Temyiz incelemesi de kısaltılmıştır. En geç iki ay içinde sonuçlandırılır.

Görevli ve Yetkili Mahkeme 2575 sayılı Danıştay Kanunu m.24’e göre:

“Cumhurbaşkanı kararlarına karşı açılacak davalar, Danıştay’da ilk derece mahkemesi olarak görülür.”

Dolayısıyla riskli alan kararına karşı açılacak iptal davası, doğrudan Danıştay’da açılır.

Sonuç olarak özetlersek;

              •            İtiraz yolu: Cumhurbaşkanı kararına üst makama başvuru imkânı yoktur. Ancak aynı makama (Cumhurbaşkanlığı’na) teorik olarak itiraz edilebilir.

              •            Dava: Riskli alan kararına karşı Danıştay’da doğrudan iptal davası açılır.

              •            Yargılama, ivedi yargılama usulü ile yapılır; süreler kısa, itiraz yolları sınırlıdır.

Yazar Dr. Av. Ali YÜKSEL‘ın Önceki Yazıları

Emlak Vergisine Karşı Açılması Gereken Davalarda Süre Tartışmaları Okumak İçin 

Kentsel Dönüşümde Farklı Durumlarda Maliklerin Karar Alma Usulü Okumak İçin 

Kentsel Dönüşümde “Süper Madde” : 6306 Sayılı Kanun 6/A Maddesi Okumak İçin 

Programda Yer Alan Projelere 1 Trilyon 444,4 Milyar Lira Ödenek

Programda yer alan 3 bin 783’ü ana proje olmak üzere 14 bin 238 proje için yaklaşık 1 trilyon 444,4 milyar lira ödenek konulurken, en yüksek pay ulaştırma ve haberleşme ile eğitim sektörüne ayrıldı.

2024 yılında 5 bin 296 proje tamamlanırken, 2025 Yılı Yatırım Programına 5 bin 61 yeni proje dahil edildi. Bu projelerin 1364’ü çok yıllık, 3 bin 697’si ise bir yıl içerisinde tamamlanacak olan projeler olarak belirlendi.

2025 Yılı Yatırım Programının Kabulü ve Uygulanmasına Dair Cumhurbaşkanı Kararı 15.01.2025 tarihli ve 32783 birinci mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlandı. 2025 Yılı Yatırım Programında merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri (KİT), özelleştirme kapsamındaki kuruluşlar, döner sermayeli kuruluşlar ve sosyal güvenlik kuruluşlarının projeleri yer almaktadır. Mahalli idarelerin ise yalnızca dış kredi ile finanse edilen projelerine programda yer verilmektedir.

2025 Yılı Yatırım Programı hazırlıklarında 12. Kalkınma Planında yer alan temel politikalar ve hedefler ile 2025-2027 dönemi Orta Vadeli Programda yer alan politika, öncelik ve bütçe büyüklükleri dikkate alındı.

Yatırım Programındaki projelerin belirlenmesinde azami oranda seçici olunarak, 12. Kalkınma Planında öngörülen projeler, deprem riski nedeniyle başlanması zaruret arz eden projeler ile toplumsal ve ekonomik etkisi güçlü olup ivedilikle ekonomiye kazandırılması gereken projeler önceliklendirildi.

14.238 Adet Projeye Toplam 1.444,4 Milyar TL Ödenek Tahsis Edildi

2025 yılı Yatırım Programında kamu kurumları tarafından yürütülecek projelerin toplam tutarı yaklaşık 10.599,5 milyar TL olup söz konusu projelere tahsis edilen toplam ödenek miktarı 1.444,4 milyar TL oldu.

Program kapsamında 2025 yılında 3.783 adedi ana proje olmak üzere toplam 14.238 adet proje yürütülmesi öngörülmekte.

2024 yılında 5.296 adet proje tamamlanmış olup 2025 Yılı Yatırım Programına 5.061 adet yeni proje dâhil edildi. Bu projelerin 1.364 adedi çok yıllık, 3.697 adedi ise bir yıl içerisinde tamamlanacak olan projelerden oluşuyor.

2025 yılında Yatırım Programı kapsamında öngörülen 1.444,4 milyar TL’lik yatırımın yüzde 70,7’sinin merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kuruluşlar, yüzde 28,1’inin KİT ve özelleştirme kapsamındaki kuruluşlar, yüzde 1,2’sinin ise döner sermayeli kuruluşlar ve sosyal güvenlik kuruluşları tarafından gerçekleştirilmesi programlandı.

2025 Yılı Yatırım Programında deprem tedbirlerine yönelik olarak toplam 511 milyar TL tutarında projeye yer verildi. Bu projeler kapsamındaki 2025 yılı ödeneklerinin yaklaşık yüzde 42’si sağlık sektörüne, yüzde 16,7’si konut sektörüne, yüzde 13,2’si ulaştırma-haberleşme sektörüne ayrıldı. Ayrıca deprem projelerine ayrılan söz konusu ödeneklerin yanı sıra bütçede cari transferler altında yürütülen yatırım nitelikli harcamalar ile cari nitelikli diğer harcamalar dikkate alındığında deprem tedbirlerine yönelik olarak merkezi yönetim bütçesinden tahsis edilen toplam ödenek tutarı 584 milyar TL’ye erişmekte.

En Yüksek Pay Ulaştırma-Haberleşme ve Eğitime

2025 Yılı Yatırım Programı kapsamındaki 1.444,4 milyar TL’lik yatırım ödeneğinden en yüksek payı yüzde 30,5 ile ulaştırma-haberleşme sektörü yatırımları aldı. 2025 yılında ulaştırma sektörü yatırımları için yüzde 38 artışla 440 milyar TL ödenek tahsis edildi. Özellikle demiryolu yük ve yolcu taşımacılığının geliştirilmesi amacı doğrultusunda Halkalı-Kapıkule Hızlı Tren Hattı projesine 29,3 milyar TL, Mersin-Adana-Osmaniye-Gaziantep Yüksek Standartlı Demiryolu projesine 22,8 milyar TL, Ankara-İzmir Yüksek Standartlı Demiryolu projesine 19,7 milyar TL ve Bandırma-Bursa-Yenişehir-Osmaneli Yüksek Standartlı Demiryolu projesine 18,5 milyar TL ödenek sağlandı. Üretimin ve ticaretin canlandırılmasına katkı sağlayacak olan iltisak hattı projelerine yüzde 301,4 artışla 8,4 milyar TL ödenek ayrıldı. Türkiye’nin uluslararası yük koridorları ile olan bağlantısının güçlendirilmesine ve bölgede önemli bir lojistik merkezi haline gelmesine hizmet edecek olan Divriği-Kars Demiryolu Hattı Rehabilitasyonu projesi için 4,1 milyar TL, Kars-Iğdır-Aralık-Dilucu Demiryolu Hattı projesi için ise 2,4 milyar TL ödenek ayrıldı. Ayrıca Kalkınma Yolu projesi kapsamında Gaziantep-Şanlıurfa ve Şanlıurfa-Mardin Hızlı Tren Hattı projeleri Yatırım Programına dâhil edildi.

Eğitim Sektörüne Yüzde 15,1 Pay

Ulaştırma-haberleşme sektörünü yüzde 15,1’lik pay ile eğitim sektörü takip etmekte. Eğitim sektörü yatırımları için 2025 yılında yüzde 44,5 artışla 217,9 milyar TL ödenek tahsis edildi. Tüm bireylerin kapsayıcılık ilkesi esasında nitelikli bir eğitime ve hayat boyu öğrenme imkânlarına eşit şartlarda erişimi sağlanarak akademik, sosyal ve mesleki becerilerinin uluslararası standartlara uygun bir şekilde geliştirilmesi, analitik düşünme, finansal okuryazarlık, işbirlikçi çalışma ve liderlik alanlarında yetkinlik sahibi olmalarının sağlanması, milli, manevi, ahlaki, insani ve toplumsal değerleri içselleştirmiş, ait olduğu aile ve topluma karşı sorumluluk sahibi olarak yetişmeleri amacıyla temel eğitime 140,8 milyar TL ödenek ayrıldı. Mesleki eğitimde günümüzün ve geleceğin ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde fiziki altyapının güçlendirilmesi amacıyla atölye ve laboratuvar donanımlarının yenilenmesi için “1.500 Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesinin Teknik ve Laboratuvar Altyapısının Modernizasyonu” projesi Yatırım Programına dâhil edilmiş ve projeye 5 milyar TL ödenek tahsis edildi.

Tarım Sektörüne Yüzde 11,4 Pay

Yatırım ödeneklerinden yüzde 11,4’lük pay alan tarım sektörüne 2025 yılında yüzde 62,5 artışla toplam 164,1 milyar TL ödenek tahsis edildi. Tarımsal sulama yatırımları kapsamında Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü’ne yüzde 87,5 artışla 95,7 milyar TL ödenek tahsis edilmiş olup bu ödenekle yaklaşık 120 bin hektar alanın sulamaya açılması ve 20 bin hektar alanda sulama sistemlerinin yenilenmesi planlanıyor. GAP Eylem Planı kapsamında “Aşağı Fırat 2. Merhale Sulaması” projesine 8,2 milyar TL, “Silvan Sulaması 1. Merhale” projesine 8 milyar TL ve “Orta Ceyhan Menzelet Sulaması 2. Merhale” projesine 2,4 milyar TL ödenek tahsis edildi. Ayrıca taşkın koruma projelerine de 32,5 milyar TL ödenek ayrıldı. Arazi toplulaştırma projelerine tahsis edilen 5 milyar TL ödenekle yaklaşık 465 bin hektar alanın toplulaştırma tescil çalışmalarının tamamlanması planlanıyor. Orman yangınlarıyla mücadele kapsamında ise Orman Genel Müdürlüğü hava taşıt filosuna 2025 yılında 4 adet küçük yangın tanker uçağı katılacak.

Madencilik Sektörüne Yüzde 10,3 Pay

Yatırım ödeneklerinde yüzde 10,3 paya sahip olan madencilik sektörüne 2025 yılında yüzde 40,3 artışla 148,8 milyar TL, yüzde 7,6 paya sahip olan enerji sektörüne ise yüzde 45,6 artışla 110,2 milyar TL ödenek ayrılmış olup söz konusu sektörlerde proje bazında önemli gelişmelerin kaydedilmesi bekleniyor. Karadeniz’deki 710 milyar m³’lük doğal gazın üretilmesine ve sahanın üretim kapasitesinin artırılmasına yönelik olarak yürütülen Sakarya Doğal Gaz Sahası Geliştirme Projesi’nde çalışmalara hızla devam edilmekte olup projeye 72,8 milyar TL ödenek tahsis edildi. Enerjide dışa bağımlılığımızın azaltılması amacıyla yürütülen diğer doğal gaz ve petrol arama ve üretim faaliyetleri için ise 67,9 milyar TL ödenek ayrıldı.

Sağlık Sektörüne Yüzde 9,6 Pay

Sağlık sektörünün 2025 yılı yatırımlarından aldığı pay yüzde 9,6 olarak gerçekleşti. Fiziki altyapıda, hizmete erişimde ve hizmet kalitesinde sağlanan ilerlemenin daha da geliştirilmesi ve bölgesel farklılıkların azaltılması amacıyla Sağlık Bakanlığı’na yüzde 46,5 artışla tahsis edilen 121,1 milyar TL ile 2025 yılında 16.715 yatak ve 365 ünit hizmete alınacak. 2025 yılında merkezi yönetim bütçesi kapsamında 18.450 yatak kapasiteli 16 adet şehir hastanesinin yapımına devam edilecek olup bu hastanelerden 5.450 yatak kapasiteli 5 adet hastane projesi tamamlanacak.

Organize Sanayi Bölgesi ve Küçük Sanayi Sitesi Projeleri İçin Ödenen Ayrıldı

Yatırımcı ve girişimcilere daha fazla yatırım yeri oluşturmak, üretim ve istihdamı artırmak amacıyla Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’na imalat sanayii sektöründe yüzde 52,9 artışla 23,3 milyar TL ödenek tahsis edildi. Bu kapsamda, organize sanayi bölgesi projeleri için yüzde 101,5 artışla 10,8 milyar TL, küçük sanayi sitesi projeleri için ise yüzde 195,3 artışla 6,5 milyar TL ödenek sağlandı.

Ülkemizin Ar-Ge ve yenilik kapasitesinin artırılmasına yönelik olarak TÜBİTAK TARAL gibi araştırma destek programları, üniversiteler ile kamu kurumlarında araştırma altyapısı projeleri ve Araştırma Üniversiteleri Destek Programı kapsamında tahsis edilen yatırım bütçesinde yüzde 45 artış sağlanarak 31,7 milyar TL ödenek tahsis edildi.

Ayrıca yükseköğretimde kalitenin artırılması, fiziki imkânların geliştirilmesi, sağlık altyapısının iyileştirilmesi ve araştırma altyapısının güçlendirilmesine yönelik olarak üniversitelere 2025 yılında yüzde 51 artışla 53,5 milyar TL yatırım ödeneği sağlandı.